Ծննդյան 145 ամյակը. Աստվածատուրով Միխաիլ Իվանի

Նյարդաբույժ, փսիխոթերապևտ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ

Ծնվել է 1877 թ. դեկտեմբերի 31 (1878 թ. հունվարի 13)-ին, Ռուսաստանի Դաղստանի մարզի Դերբենդ քաղաքում:

Հայրը՝ Աստվածատրյան Հովհաննեսը եղել է Սիսիանի Բռնակոթ գյուղից:

1886-96 թթ. սովորել է Դերբենդի գիմնազիայում:

1896/97-1900 թթ. սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի բնագիտության բաժնում:

Դասերից ազատ ժամերին աշխատել է Ն. Վվեդենսկու ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիայում:

1899 թ. «Նյարդի կենսունակության ժամկետը» գիտական աշխատանքի համար պարգևատրվել է ոսկե մեդալով:

1900 թ. ուսումը շարունակել է Յուրևի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի 3-րդ կուրսում:

1904 թ. ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Ռազմա-բժշկական ակադեմիան:

Մասնագիտանալու նպատակով մնացել է աշխատելու Ակադեմիայի Վ. Բեխտերևի Նյարդային և հոգեկան հիվանդությունների կլինիկայում, դառնալով Վ. Բեխտերևի աշակերտը:

1908 թ. պաշտպանել է ատենախոսություն «Խոսելու ֆունկցիայի կլինիկական և փորձարարական-հոգեբանական հետազոտությունները» թեմայով և ստացել բժշկագիտության դոկտորի աստիճան: Այն լինելով Ռուսաստանում առաջին և օրիգինալ աշխատությունը, այսօր էլ չի կորցրել գիտական նշանակությունը:

1909-12 թթ. գործուղման մեջ է եղել արտասահմանում, որտեղ լավագույն նյարդաբանական, հոգեբուժական և հյուսվածաբանական կլինիկաներում ու լաբորատորիաներում աշխատել է Էդինգերի (Մայնի Ֆրանկֆուրտ), Բաբինսկու (Փարիզ), Օպենհեյմի (Բեռլին), Էրբի (Հեյդելբերգ) և այլ նշանավոր գիտնականների ղեկավարությամբ:

Այդ ընթացքում հեղինակել է 10 գիտական աշխատություն, որից 7-ը՝ նյարդային համակարգի ախտաբանական անատոմիայից:

1912 թ. վերադարձել է Սանկտ Պետերբուրգ և ստացել  կլինիկական պրոֆեսորի կոչում:

1912 թ. նշանակվել է Վարշավայի զինվորական հոսպիտալի նյարդային հիվանդությունների բաժանմունքի խորհրդատու-նյարդաբույժ:

1914 թ. նշանակվել է Սանկտ Պետերբուրգի Նիկոլաևյան զինվորական հոսպիտալի նյարդային հիվանդությունների բաժանմունքի խորհրդատու-նյարդաբույժ:

1916-36 թթ. ծառայել է Սանկտ Պետերբուրգի Ռազմա-բժշկական ակադեմիայի նյարդային հիվանդությունների ամբիոնի պետ, այդպիսով հանդիսանալով Խորհրդային ռազմական նյարդաբուժության հիմնադիրը:

Ամբողջ 20 տարի իր տաղանդը, հմտությունն ու եռանդը նվիրաբերել է Կարմիր բանակի և ռազմածովային նավատորմի ռազմիկների բժշկական սպասարկման գործը գիտականորեն կազմակերպելու խնդիրներին:

Այդ ընթացքում որոշ ժամանակ աշխատել է նաև Ռազմա-բժշկական ակադեմիայի պետ:

Մեջբերում

«1919 թվականի օգոստոսի 24-ին անգլիական գեներալ Շատելվորտը իր զորքով պետք է հեռանար Բաքվից: Մինչ այդ, Ադրբեջանի մուսաֆաթական կառավարության պարագլուխ Ուսուբբեկովը Ղարաբաղի այդ դահիճ անգլիացու պատվին Բաքվի «Մետրոպոլ» հյուրանոցում կազմակերպել է  ճաշկերույթ: Ճաշկերույթի ժամանակ բռնակոթցի Միքայել Աստվածատրյանը մտել է դահլիճ ու մաքուր անգլերենով դիմելով Շատելվորտին ասել. – Հայ ժողովուրդը երբեք չպիտի մոռանա ձեր դավաճան արարքը` հայոց Ղարաբաղի նկատմամբ: Ձեր ձեռքերն արյունոտ են, դուք ձեզ հետ տանում եք հայ ժողովրդի անեծքը»: Սերո Խանզադյան, «Հայրենապատում» հ. Գ, Ե., 1984:

Կարմիր բանակի կազմավորման առաջին իսկ օրերից զինվորագրվել է նրա շարքերը:

1924-36 թթ. հիմնադրել ու համատեղության կարգող ղեկավարել է Ի. Մեչնիկովի անվ. կլինիկական հիվանդանոցի նյարդային հիվանդությունների բաժանմունքը, որն այսօր կոչվում է Պետերբուրգի սանիտարա-հիգիենիկ բժշկական ինստիտուտի նյարդային հիվանդությունների կլինիկա:

1930-36 թթ. եղել է Սանկտ Պետերբուրգի Վիրաբուժական նյարդաբանության ինստիտուտի (հետագայում` Ա. Պոլենովի անվ. նյարդավիրաբուժության ինստիտուտ) խորհրդատու-նյարդաբույժը:

Նրա գիտական գործունեության կարևորագույն ուղղություններից մեկը եղել է էվոլուցիոն լույսի ներքո շարժողական և ռեֆլեկտոր խանգարումների ուսումնասիրությունը:

Նա նյարդաբանության մեջ զարգացրել է ֆիզիոլագիական ուղղվածությունը և շարժողական ու ռեֆլեկտորային խանգարումները ուսումնասիրել էվոլուցիոն տեսության տեսանկյունից:

Աշխատանքների հիմնական գաղափարը կայանում է նրանում, որ նյարդային համակարգի հիվանդությունների շատ ախտանիշներ, օրինակ Բաբինսկու և Ռոսսոլիմոյի ախտանիշները, Վերնիկե-Մաննի կոնտրակտուրան և այլն,  հանդիսանում են նյարդային համակարգի էվոլուցիոն ուղու արտացոլումները՝ ֆունկցիաների ռուդիմենտները, որոնք նյարդային համակարգի նոր բաժինների ազդեցության ներքո, ֆիլոգենեզի պրոցեսում, ենթարկվել են մորֆոլոգիական և ֆունկցիոնալ ռեգրեսի (հետընթացի):

Հայտնաբերել և նկարագրել է մի քանի ռեֆլեքսներ, որոնք մասնագիտական գրականության մեջ կոչվում են նրա անունով:

Հայտնաբերել է քունքային բլթի էպիլեպտածին գոտիները:   

Նրա հետազոտությունները նվիրված էին զգացողության խանգարումների բիոգենետիկական վերլուծության, ինչպես նաև հոգեմարմնական փոխազդեցություննրի քննարկմանը: Հանդիսանում է խորհրդային նյարդաբանության մեջ բիոգենետիկ ուղղության հիմնադիրը:

Նրա անվան հետ է կապված նյարդացավերի և նյարդաբորբերի ժամանակ նովոկաինի լուծույթի ներմաշկային սրսկման մեթոդի կիրառությունը:

Մեծ ուշադրություն է դարձրել նյարդային համակարգի օրգանական հիվանդությունների կլինիկայի ուսումնասիրությանը, հոգեմարմնական փոխազդեցություններին, ցավի պրոբլեմին, փսիխոթերապիային:

Փսիխոթերապիայի տարատեսակների մեջ եղել է հոգեվերլուծության հակառակորդը:

Կյանքի վերջին տարիներին իր հետաքրքրությունները բևեռել է զգացողության խանգարումների (ցավ, կաուզալգիա, ռեպերկուսիա, պարեսթետիկ նևրիտ, որոշ վիրաբուժական գործողություններից հետո պարադոքսալ արդյունք) ուսումնասիրության վրա:

Մշտապես նրա տեսադաշտում են գտնվել նյարդային համակարգի ֆուկցիոնալ հիվանդությունների խնդիրները:

Հեղինակ է ավելի քան 100 գիտական աշխատությունների, որոնց մի մասում արտացոլված են դրույթներ, որոնք հետագայում դարձել են կորտիկովիսցերալ ախտաբանության տեսության հիմքը:

Դաստիարակել է նյարդաբույժների մի ամբողջ սերունդ, որոնցից 10-ը՝ պրոֆեսորներ:

Արժանացել է ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչման:

Մահացել է 1936 թ. մարտի 23-ին, Լենինգրադում:

Թաղված է Ալեքսանդր Նևսկու մայրավանքի գերեզմանատանը:

ԽՍՀՄ պաշտպանության ժողովրդական կոմիսարիատի, 1936 թ. ապրիլի 5-ի թ. 52 հրամանով նրա անունով է կոչվել և այսօր էլ կոչվում է Սանկտ Պետերբուրգի Ռազմա-բժշկական ակադեմիայի նյարդային հիվանդությունների կլինիկան, որի կողմից հրատարակվել են ականավոր գիտնականի, իրենց արդիականությունն ու գիտական արժեքը  պահպանած աշխատությունները՝  3 ստվար հատորներով:

Հարություն Մինասյանի հեղինակած
,,Հայազգի բժիշկ-գործիչներ՛՛ գրքից

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ